Μεταμόσχευση κερατοειδούς: πότε χρειάζεται και τι ακολουθεί

Ο κερατοειδής είναι η διάφανη, θολωτή επιφάνεια στο μπροστινό μέρος του ματιού. Από εκεί μπαίνει το φως και, όπως σημειώνει η Mayo Clinic, παίζει μεγάλο ρόλο στο πόσο καθαρά βλέπουμε. Όταν θολώσει, αλλάξει σχήμα ή τραυματιστεί σοβαρά, κάποια στιγμή τα γυαλιά και οι φακοί επαφής δεν αρκούν. Τότε μπαίνει στη συζήτηση η μεταμόσχευση, μια επέμβαση που ακούγεται βαριά, αλλά ακολουθεί συγκεκριμένα βήματα και συγκεκριμένους κανόνες φροντίδας.

Τι είναι ο κερατοειδής και γιατί μετράει τόσο

Ο Ελληνικός Οργανισμός Μεταμοσχεύσεων (ΕΟΜ) τον περιγράφει ως τον πρόσθιο διάφανο θόλο του ματιού, ένα «τζάμι» πάχους περίπου μισού χιλιοστού που αφήνει το φως να περάσει και το διαθλά, ώστε η εικόνα να εστιάζεται σωστά. Για να κάνει αυτή τη δουλειά πρέπει να μένει διάφανος και να έχει σωστή καμπυλότητα. Γι’ αυτό μια ουλή, μια λέπτυνση ή μια παραμόρφωση μπορεί να επηρεάσει αισθητά την όραση.

Πότε μπορεί να χρειαστεί μεταμόσχευση

Σύμφωνα με το NHS και τη Mayo Clinic, οι πιο συχνοί λόγοι είναι:

• ο κερατόκωνος,
• η δυστροφία Fuchs, μια γενετική πάθηση,
• ουλές του κερατοειδούς από λοίμωξη ή τραυματισμό,
• έλκη του κερατοειδούς που δεν ανταποκρίνονται στη φαρμακευτική αγωγή,
• επιπλοκές μετά από χειρουργείο καταρράκτη.

Το NHS σημειώνει ότι η επέμβαση εξετάζεται όταν τα γυαλιά ή οι φακοί επαφής δεν αρκούν πλέον. Η Mayo Clinic προσθέτει ότι μπορεί να γίνει για να αποκατασταθεί η όραση, να μειωθεί ο πόνος ή να βελτιωθεί η εμφάνιση ενός κατεστραμμένου κερατοειδούς. Ο ΕΟΜ αναφέρει ότι σε προχωρημένες καταστάσεις, με έντονη λέπτυνση ή φλεγμονή που δεν αντιμετωπίζεται με φάρμακα, η μεταμόσχευση μπορεί να είναι η μόνη λύση για να διατηρηθεί η ακεραιότητα του βολβού.

Ολική ή μερική: οι βασικές τεχνικές

Δεν αντικαθίσταται πάντα ολόκληρος ο κερατοειδής. Το NHS εξηγεί ότι ο χειρουργός μπορεί να αντικαταστήσει όλες τις στιβάδες ή μόνο όσες έχουν βλάβη. Η Mayo Clinic περιγράφει τις κύριες επιλογές:

• Διαμπερής κερατοπλαστική: μεταμόσχευση ολικού πάχους, όπου αφαιρείται ένας μικρός δίσκος από όλο το πάχος του κερατοειδούς και αντικαθίσταται με ιστό δότη.
• Βαθιά πρόσθια πεταλοειδής κερατοπλαστική (DALK): χρησιμοποιείται όταν η βλάβη φτάνει βαθύτερα, στο στρώμα του κερατοειδούς.
• Ενδοθηλιακή κερατοπλαστική (DSEK ή DMEK): στη DSEK ο ιστός δότη αντικαθιστά έως περίπου το ένα τρίτο του κερατοειδούς, ενώ η DMEK χρησιμοποιεί πολύ λεπτότερη στιβάδα ιστού.

Ο ΕΟΜ σημειώνει ότι οι τεχνικές που αφορούν μόνο το ενδοθήλιο γίνονται με ελάχιστα ή και καθόλου ράμματα. Το Οφθαλμολογικό Κέντρο Αθηνών, στη σελίδα του για τη μεταμόσχευση κερατοειδούς, περιγράφει τρεις μεθόδους, ολικού πάχους, μερικού πάχους και κερατοπρόσθεση, και αναφέρει ότι ο ιστός προέρχεται από τράπεζες οφθαλμών. Ποια τεχνική ταιριάζει σε κάθε μάτι το αποφασίζει ο χειρουργός οφθαλμίατρος μετά από πλήρη εξέταση.

Από πού προέρχεται το μόσχευμα

Ο κερατοειδής για μεταμόσχευση προέρχεται από άνθρωπο που έχει πεθάνει και έχει δωρίσει τον κερατοειδή του, και ελέγχεται πρώτα ότι ο ιστός είναι υγιής, όπως εξηγεί το NHS. Ο ΕΟΜ τονίζει ότι η δωρεά γίνεται από πτωματικό δότη, αφού ελεγχθεί η καταλληλότητά του, και ότι από έναν δότη μπορούν πρακτικά να ωφεληθούν τέσσερις λήπτες. Για όποιον σκέφτεται να γίνει δότης, οι πληροφορίες του ΕΟΜ είναι το πιο αξιόπιστο σημείο εκκίνησης.

Προετοιμασία και ημέρα της επέμβασης

Πριν από το χειρουργείο γίνεται πλήρης οφθαλμολογικός έλεγχος, μετρήσεις του ματιού και καταγραφή όλων των φαρμάκων και συμπληρωμάτων που παίρνει ο ασθενής. Η Mayo Clinic σημειώνει ότι άλλα προβλήματα του ματιού αντιμετωπίζονται συνήθως πρώτα. Σύμφωνα με το NHS, η επέμβαση διαρκεί 1 έως 2 ώρες και γίνεται συνήθως με τοπική αναισθησία και σταγόνες που μουδιάζουν το μάτι, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις με γενική αναισθησία. Η Αμερικανική Ακαδημία Οφθαλμολογίας (AAO) αναφέρει ότι μετά το χειρουργείο το μάτι καλύπτεται συνήθως με προστατευτικό κάλυμμα και ότι ο ασθενής δεν οδηγεί ο ίδιος αμέσως μετά.

Ανάρρωση: εδώ χρειάζεται υπομονή

Η αποκατάσταση δεν είναι υπόθεση ημερών. Το NHS δίνει ενδεικτικούς χρόνους: έως 6 μήνες για να βελτιωθεί η όραση όταν αντικαθίστανται οι εσωτερικές στιβάδες, έως 18 μήνες όταν αντικαθίστανται οι εξωτερικές ή οι μεσαίες και έως 2 χρόνια όταν αντικαθίσταται ολόκληρος ο κερατοειδής. Τα ράμματα μπορεί να μείνουν στη θέση τους για αρκετούς μήνες. Η AAO σημειώνει ότι, ανάλογα με τον τύπο της μεταμόσχευσης και την επούλωση, η πλήρης ανάρρωση μπορεί να πάρει έναν χρόνο ή και περισσότερο.

Οι οδηγίες των NHS, Mayo Clinic και AAO συγκλίνουν σε μερικούς βασικούς κανόνες:

• επανεξέταση την επόμενη ημέρα και συχνοί έλεγχοι, ιδιαίτερα τον πρώτο χρόνο,
• σταγόνες, κορτιζονούχες και αντιβιοτικές σύμφωνα με το NHS, ακριβώς όπως τις ορίζει ο οφθαλμίατρος,
• καθόλου πίεση ή τρίψιμο στο μάτι,
• προστασία του ματιού και, σε ορισμένους τύπους μεταμόσχευσης, παραμονή σε ύπτια θέση για κάποιο διάστημα,
• τακτικοί ετήσιοι έλεγχοι και μετά την ανάρρωση.

Απόρριψη μοσχεύματος: τα σημάδια που δεν περιμένουν

Απόρριψη σημαίνει ότι το ανοσοποιητικό σύστημα επιτίθεται στον νέο κερατοειδή, και κατά το NHS μπορεί να συμβεί οποιαδήποτε στιγμή. Η Mayo Clinic την υπολογίζει σε περίπου 10% των μεταμοσχεύσεων κερατοειδούς, ενώ ο ΕΟΜ σημειώνει ότι τα ποσοστά οριστικής απόρριψης είναι κάτω από 10% με τη χρήση σταγόνων, χωρίς συστηματική ανοσοκαταστολή. Τα προειδοποιητικά σημάδια είναι:

• κόκκινο μάτι,
• πόνος στο μάτι,
• ευαισθησία στο φως,
• θολή ή μειωμένη όραση.

Αν εμφανιστεί κάποιο από αυτά, η AAO και η Mayo Clinic συστήνουν άμεση επικοινωνία με τον οφθαλμίατρο. Άλλες σοβαρές επιπλοκές που αναφέρει η Mayo Clinic είναι η λοίμωξη και η αύξηση της πίεσης μέσα στο μάτι, δηλαδή το γλαύκωμα.

Η μεταμόσχευση κερατοειδούς είναι μια οργανωμένη διαδικασία με σαφή στάδια: διάγνωση, επιλογή τεχνικής, προσεκτική μετεγχειρητική φροντίδα και μακρά παρακολούθηση. Η Mayo Clinic σημειώνει ότι οι περισσότεροι λήπτες ανακτούν τουλάχιστον εν μέρει την όρασή τους, με τη βελτίωση να έρχεται σταδιακά μέσα σε μήνες. Το πιο σημαντικό κομμάτι είναι η στενή συνεργασία με τον θεράποντα οφθαλμίατρο και η άμεση επικοινωνία μαζί του για κάθε νέο σύμπτωμα.

Πηγές

• Mayo Clinic, Cornea transplant. https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/cornea-transplant/about/pac-20385285
• NHS, Cornea transplant. https://www.nhs.uk/conditions/cornea-transplant/
• American Academy of Ophthalmology, What to Expect When You Have a Corneal Transplant. https://www.aao.org/eye-health/tips-prevention/what-to-expect-when-you-have-corneal-transplant
• Ελληνικός Οργανισμός Μεταμοσχεύσεων, Μεταμόσχευση Κερατοειδούς. https://www.eom.gr/metamoscheysi-keratoeidoys/

Σχετικοί οδηγοί

Πόνος στο επιγάστριο: πότε δείχνει παγκρεατίτιδαΈνας πόνος ψηλά στην κοιλιά μπορεί να έχει πολλές εξηγήσεις, από μια βαριά γαστρεντερίτιδα μέχρι πρόβλημα...Πολυοζώδης βρογχοκήλη: σημάδια και βήματα ελέγχουΗ διόγκωση του θυρεοειδούς είναι από τα ευρήματα που εντοπίζονται συχνά σε έναν έλεγχο ρουτίνας, πολλές...Οδηγός Οδοντιατρικής Υγείας: Αντιμετώπιση Φλεγμονής στα Ούλα, Στίλβωση ΔοντιώνΠολλά από τα προβλήματα που συναντάμε στο στόμα ξεκινούν με ένα μικρό σημάδι: λίγο αίμα στο...